Tag: Verlies

Een naam voor verdriet II – Bloesemkind

Geplaatst op door Eric


Bloesemkind/Bloesemouder

Op mijn eerdere stuk ‘Een naam voor verlies’, kwamen diep persoonlijke reacties, met even diepgevoelde vragen. Er is zoveel verdriet wat niemand ziet. Verlies van geliefden, verlies van mogelijkheden en kansen. Leegtes die niet vervuld raakten en wellicht nooit vervuld zullen raken, maar waar we namen voor zoeken. Woorden die uitdrukken wat dit verlies in ons betekend. Woorden die eer doen aan de vele lagen van rouw waar we doorheen moeten en meestentijds nooit meer van los komen. We zoeken woorden waarin we elkaar kunnen herkennen en erkennen in ons verdriet. Dat is wat taal kan en doet. Voor sommige dingen lijkt ze niet toereikend genoeg en toch verlangen we ernaar. Ik hou van taal en symboliek, dus ga ik in deze serie graag samen met jullie op zoek om juist die woorden te vinden. Ik hoop dat ze voor iemand van waarde zullen zijn.

Eerdere woorden kwamen uit andere talen en culturen. Wat mist is een ‘eigen’ woord. Eén passend binnen onze taal en cultuur en dus draaiden hart en hersens verder. Daar, midden in de nacht, diende een eerste woord zich aan. Helder, eervol, liefdevol en met passende symboliek geladen. Een naam voor de ouder die een (jong) kind verloor: Bloesemmoeder/Bloesemvader.

Waar de vlinder vluchtig hart en ziel van de nieuwe ouder kust en geraakt weer achterlaat, passen de woorden ‘Vlindermoeder’ en ‘Vlindervader’ het mooist bij verlies van een kind rond de geboorte en als baby. Dank aan de (mij onbekende) moeder die dit woord bedacht.

Het bracht mijn zoektocht op het spoor van de natuur en seizoenen. Welke symbolen, gezegdes, bestaan er al waar inspiratie uit te putten valt? ‘In de knop gebroken’, ‘in de bloei van het leven’, ‘uit het leven gerukt’. De gebroken lelie, een omgehakte boom. Het zijn allemaal symbolen van pijn, van breuk en dood. Maar is het niet juist het voorbije Léven wat gevierd, geëerd, herinnert wil worden? Is het niet juist daarin waar de waarde ligt?

Lente zet alles in bloei. De aarde ontwaakt en geeft zijn, in het donker van de koude winter voorbereidde, kleurigste en geurigste geschenken prijs. Bloesems geuren fris en blazen uitbundig kleurend onze dromen nieuw leven in. Symbool voor lente, groei en nieuw begin, staat Sakura, de Japanse kersenbloesem ook voor leven en dat we dit niet in de hand hebben. Niemand weet exact wanneer en hoe lang de bloesem bloeit.

Precies dat is waarom ik jong gestorven kinderen ‘Bloesemkinderen’ zou willen noemen en hun ouders ‘Bloesemouders’. Ouders wiens leven werd opgelicht door de frisse geuren en kleuren van kinderen die te snel weer weg waren. Bloesems die slechts kort mochten bloeien, maar ons leven met hun aanwezigheid rijker maakten.

De bloesem die ook als liefdevol symbool te dragen, vinden en delen is, als stille getuige en om elkaar in te herkennen.

Bloesemkind, #bloesemmoeder,#bloesemvader,#overlijden,#kind, #eennaamvoorverlies,#rouw,#vlinderkind,#vlindermoeder, #appelbloesem,#kersenbloesem,#sakura

Een naam voor verdriet I

Geplaatst op door Eric

Wie een partner verliest is weduwe of weduwnaar, wie beide ouders verliest is wees, maar wie een kind verliest heeft niets om zich aan vast te houden. Iedereen begrijpt het verlies wat achter dat ene woord ‘weduwe’ of ‘wees’ ligt, maar hoe communiceer je het verlies van een kind?
Hoe zwaar ook de deken van eenzaamheid die verdriet kan zijn, één woord van herkenning kan hem zomaar even oplichten. ‘O, jij óók!’ Of ‘O, dát draag je mee!’ Één woord, een naam, kan een directe band scheppen of juist opening creëren voor verbinding.

Liefde voor taal en mensen die dit verlies kennen, zetten mij op het spoor om op zoek te gaan naar precies zo’n woord en dit is wat ik vond:

Het modern Hebreeuws kent het woord שכול (shkhol), wat het overlijden van een kind in de familie betekend. De ouders zijn שכולים (shakulim). De familie is שכולה (shakula). Lid zijn van een ‘shakula’ familie betekend dat jouw ouders een kind hebben verloren. Van origine gaat het woord terug tot de bijbel, waar het ieder wezen dat kinderen verloor (specifiek werd een moeder beer genoemd), in het moderne Hebreeuws wordt het vooral gebruikt voor familie of ouders die hun kind in militaire dienst verloren.

Het Arabische woord ثَكْلَى (thakla) refereert aan een moeder die haar kind verliest.

Het Duitse ‘Verwaiste Eltern’, betekend letterlijk ‘verweesde ouders’ en Verwaiste Mutter/ Verwaister Vater oftewel ‘verweesde moeder of vader’.

Een bijzondere groep zijn de ouders die door de een-kind politiek in China hun enige kind (en vaak ook enige stamhouder en bron van inkomsten als ze ouder worden) verliezen: ‘Shidu’, 失独 letterlijk ‘verlies van het enige’. ‘Shidu fumu’ 失独父母 zijn ouders die hun enige kind verloren hebben.

Er is echter ook een Chinees gezegde wat spreekt over de omkering van de natuurlijke volgorde: de grijsharige zou niet de zwartharige moeten begraven.

Dit gezegde bracht Karla Holloway, Professor Engels aan Duke en zelf na het verlies van haar zoon op zoek naar een woord hiervoor, in 2006 op het spoor van het Sanskriet woord ‘Vilomah’. Het woord ‘Weduw’ is ook afkomstig uit het Sanskriet en betekend ‘leeg’, reden waarom Lady Bird Johnson zich verzette tegen deze term na het verlies van haar echtgenoot President Lyndon Johnson, want zij was ‘niet leeg, maar in rouw, ze had verdriet.’ Maar, zo schreef Holloway, zij had in ieder geval iets om zich tegen te verzetten.
Zo bracht haar zoektocht haar bij het Sanskriet woord Vilomah, wat betekend ‘tegen de natuurlijke volgorde’, net als de onnatuurlijke omkering waarin de grijsharige, de zwartharige begraaft. Hiermee had zij het woord gevonden wat voor haar alles in zich droeg wat het verlies van haar zoon voor haar was, maar vooral moest het zijn ‘a quiet word, like our grief, but clear in its claim’.

Sindsdien wordt dit woord door steeds meer ouders geadopteerd om hun verlies een naam te geven. Een stil woord, zoals hun verdriet, maar helder in waar het voor staat.

rouw,#vilomah,#kind

Mijn vader is dood

Geplaatst op door Eric


Daar het staat er. Zwart op wit. Letters op papier. ‘Dood’ is een hard woord, een harde grens en voelt als een harde staat van zijn. Dat komt door de dubbele ‘oo’ en de d’s die ze begrenzen. Als boekeinden. Twee OO’s, wielen die nergens meer heengaan, tot stilstand gebracht door een D en d als de doodgravers die ze zijn, kraaien die het nest bewaken, gravers van het graf waar we allemaal in eindigen. Dood. Het woord zelf is beeld van het bed waarin hij zijn laatste adem uitblies.

Wat is er zacht aan de dood? Het sterven zelf kan in één laatste moment ‘zacht’ zijn. Dat moment van overgang waar adem tot stilstand komt en zichzelf tot gedicht verheft. De laatste adem, uitgeblazen. Pruttelend, reutelend komt daar die jarenlange stroom van zuchten, adem in, adem uit, adem in, adem uit, ineens tot rust. De cirkel is rond. Wat begon met een eerste diepe inademing, eindigt met een laatste zucht. Dit punt van wegglijden uit het leven is ’t enige zachte aan sterven. Het is het leven zelf wat wegvloeit, een rivier komt tot stilstaand in zijn bedding. Water werd naar de zee gedragen om eindelijk weer dat grote zilte nat te mogen zijn. Niet langer hoeft het zich ergens voor of omheen te buigen, het hoeft zich niet meer te voegen naar stenen, rotsen en gebergten die haar pad verstoren en omleiden naar waar ze misschien niet wil zijn. Het leven baant zijn eigen pad, wij kunnen slechts volgen.

Meeuwen krijsen de eeuwigheid tegemoet boven dat wijdse blauw, zweef-duikend boven de eeuwige oceaan, dat Zeeuwse water wat door dijken brak om je te vinden op het dak van je jeugd. Het zeewater wat zich weer terugtrok en je omringde alle dagen van je leven. Waar ook jij steeds terug trok naar dat boerenland. Terug de barende moeder van de eeuwigheid in. Ze krijgt je vandaag weer mee terug.

Ik hoef je niet te zoeken, ik weet je te vinden. Nee, niet in de grond waar de kraaien je naar terug zullen dragen, daar waar slechts je vlees en bloed en botten tot levende aarde en stilte zullen vergaan. Nee, daar in die stoffelijke resten vind ik slechts herinneringen van vleselijk verkeer die je nu voorgoed mee mag nemen. Ze hielden mijn leven gevangen in een angst die niemand nog zal kennen. Ik geef ze je vrij, neem ze mee, verspreid ze op de wind. Laat de teugels los. Je bent nu vrij. Vrij om te zwemmen, vrij om te zweven, om te ademen. Diepe lange teugen mogen je verkoelen. Dans, ren, waar je je leven lang struikelde over een voet die niet mee wilde in tempo en richting waar jij wilde gaan. Eindelijk kun je leren dansen op het ritme van je eigen maat. Laat het allemaal los, dat hele gewichtige leven, laat het maar gaan. Het mag. Wees eindeloos.

Vandaag zwaai ik je uit, blaas laatste woorden achter je aan: ik laat je vrij en laat mij vrij. We hebben onze dans gedanst, gedaan wat we konden binnen de grenzen die ons waren gegeven. Jij bent nu grenzeloos, zoals je in leven ook al te vaak probeerde te zijn. Nu mag je zijn, zo vrij als je wilt. Vlieg, stroom, dans, ik zwaai naar het water, de wolken, de lucht, het platte, platte land en roep je na:
Dag pa!

Afscheid,#rouw,#rouwverwerking,#rouwproces,#afscheidopafstand

Geplaatst op door Eric

Diep, diep onder de indruk. Ik ben geen grote fan van koningshuizen in het bijzonder, wel van traditie, geschiedenis, culturen en hun rituelen en vooral mensen. Er is een verschuiving op grote schaal aan de gang. Een tijdperk sluit af, een nieuwe begint. Een leven eindigt en daarmee begint haar geschiedenis en die geschiedenis creëren wij mee door er deel van te zijn, bewust of onbewust. Zoals gezegd, ik hou van rituelen en tradities, dus ik volg de gebeurtenissen rond het afscheid van koningin Elizabeth zoveel mogelijk. Via tv en internet dan wel, erheen gaan is wat lastiger. Maar ook dat is meedoen aan geschiedschrijving, want het is de eerste keer in de geschiedenis dat het afscheid van een koningin en het gelijktijdige opstaan van een nieuwe koning, op zo’n grote schaal vastgelegd wordt en over de hele wereld gevolgd kan worden.

Rituelen die eeuwen geleden begonnen zijn, worden nog steeds gevolgd, in Engeland en evenzo in het prachtige Schotland. Het land waar de koningin zo van hield en ook overleed. De proclamaties van het overlijden, vroeger nodig om het volk over het hele land te laten weten dat een lid van het koningshuis geboren of overleden was. De rijen soldaten ter bescherming van de leden van het koningshuis, op zich ook al indrukwekkend en prachtig om te zien. Al die op gepaste afstand opgestelde mannen en vrouwen in uniform, bewegend als één. De kunstwerken die de uniformen zijn, de details vol betekenis, iedere kleur, iedere vorm, niets is zomaar, over alles is nagedacht.

Er is zoveel om te waarderen, bewonderen, je door te laten inspireren. Iedere stap, iedere beweging, afgestemd op eenheid, op efficiëntie. Hoe jonge soldaten de kist uit de auto op hun schouders tillen en met afgemeten bewegingen als één man haar de kerk in dragen. Alles, alles ademt betekenis en traditie. Tradities waarin Elizabeth als koningin diep geworteld was. Waarin ze niet alleen geboren werd, maar ook haar hele leven in dienst van stelde, omdat ze zo diep in haar DNA en leven verweven waren. Ze was koningin, maar ook en vooral een vrouw, die haar rol en taak serieus nam en dat tot aan haar dood volhield.

Maar binnen al die traditie en levende geschiedenis vindt ook diep menselijk verlies plaats. Volwassen als ze zijn, koning, prins of prinses, het blijven kinderen die hun moeder verliezen. Een verlies wat op iedere leeftijd zwaar weegt. Bij het uitblazen van haar laatste adem blaast de koningin de nieuwe koning het leven in. Een zoon verliest zijn moeder en wordt koning in dezelfde seconde. Op zijn 73e, als de meeste mensen met pensioen zijn, begint voor hem de baan van zijn leven. Letterlijk en figuurlijk.

Wat ik verder ook van hem vind, daar kan ik niet anders dan respect voor hebben. Net zoals voor het moment waarop hij, samen met zijn zus en 2 broers, tussen de persoonlijke lijfwachten van de koningin wacht staat. Daar staan een zus en twee broers samen met hun oudste broer, de nieuwe koning, ieder aan een kant, wakend naast de kist van hun moeder, onder het toeziend oog van langslopend publiek. De ogen op een ongedefinieerd punt op de vloer voor hen, de blik naar binnen gericht. Ieder alleen met de eigen gedachten en gevoelens, tot in de puntjes gekleed en toch naakt en kwetsbaar voor de blikken van het publiek. Een moment zo diep persoonlijk dat zelfs via de camerabeelden ernaar kijken al pijn doet en voelt als een inbreuk in hun persoonlijke ruimte.
En toch staan ze daar, open en kwetsbaar. Daar kan ik niet anders dan diep, diep van onder de indruk zijn. Waar je ook in gelooft, daar past niets anders bij dan een oprecht ‘God bless the Queen, God save the King’ en de kinderen die deze tradities dragen, leven en voortzetten.

Met een diepe buiging erachteraan voor de Schotten, die met terechte trots zo hechten aan hun tradities, hun prachtige landschappen en hoe zij met zoveel respect en gevoel voor waardigheid afscheid nemen van hun Koningin en haar uitgeleide weten te doen.

Vanuit mijn hart naar allen die hierbij betrokken zijn ‘Namaste’
🙏❤️

PS, Prinses Anne schrijft geschiedenis door als eerste vrouw ooit wacht te houden naast een koninklijke kist.