Categorie: Herdenken

Ik Herdenk

Stemmen uit het verleden

Geplaatst op door Eric

Vanavond wordt op meerdere locaties de documentaire “Stemmen van na-oorlogse generaties” getoond. Over de impact van oorlog en het koloniaal verleden, gericht op de overdracht van trauma’s tussen generaties. Als tweede generatie heb ik hier mijn hele leven naar uit gekeken. Ik ben nog van de generatie die zelf niet in Indië is geboren, maar wel kind van wie daar geboren zijn. Mijn generatie is grotendeels opgegroeid met en in zwijgen. Over de oorlog en het verleden werd niet gepraat, wel gezwegen, gehuild en in iedere ademtocht uitgedragen. Mijn hele leven ben ik op zoek geweest naar antwoorden die ik nooit zal krijgen. Ja, indirect kan ik stukjes van een puzzel in proberen te vullen aan de hand van verhalen van anderen die wel kunnen praten over wat zij meegemaakt hebben. Maar ik zal nooit weten hoe het voor MIJN oma en MIJN moeder was. Ik zal geen eerstehands verhalen door kunnen geven aan volgende generaties, alleen verhalen over hoe het is om op te groeien in en met zoveel verzwegen leed.

En hoe ouder ik wordt, hoe meer ik me realiseer hoeveel invloed dat heeft gehad. Ik heb mijn leven lang geprobeerd dingen anders te doen dan mijn moeder en oma. Ik wilde open zijn, eerijk, praten over dingen waar anderen liever over zwegen. Geheimen openbreken was mijn ‘taak’ en missie, ik wilde doorgeven hoe belangrijk het was dingen te weten. Wat je niet weet kun je niet helen. Want ja, wat je niet weet kan je wel degelijk schaden!

En toch is het belangrijkste me niet gelukt: mensen dichtbij durven laten. 

Er heeft altijd een metershoge muur gestaan rond het Indische verleden. Het was er in alles, het eten, de batik kleedjes, de beelden en schilderijen, de taal ‘Soedah, laat maar, adoeh!’, de jaarlijkse Pasar Malam, en toch, was het altijd iets ‘van hun’. Ik mocht op visite komen, maar werd er nooit deel van. Het was hun wereld, hun gedeeld verleden waar wij niet bij konden.

Als dochter heb ik me heel vaak alleen gevoeld. Ik wilde zo graag ‘erbij’ horen, maar steeds weer ging die deur voor me dicht als ik er op klopte. Het waren hun geheime gesprekjes in de keuken, de blikken, de handgebaren. En dwars daar doorheen liepen andere zaken. Zaken van onveilig zijn, van gevaarlijke mannen, dreiging van binnenuit en van buitenaf. En ook daar stond ik alleen. 

Overal waar ik zocht naar veiligheid en een thuishaven, vond ik dichte deuren, alarmbellen en waarschuwingsborden. Dit leerde me vooral 1 ding: me afsluiten voor alles en iedereen.

Hoe meer ik mijn moeder alle deuren zag sluiten, hoe meer ik me voornam dat niet te doen en hoe meer ik het uit een onbewuste loyaliteit, want als ik me aanpaste zouden ze me misschien alsnog binnenlaten, toch deed.

De angsten begonnen op mijn 23e en hebben me nooit helemaal verlaten. Er waren periodes dat ze minder waren en ik min of meer redelijk functioneerde (dacht ik), maar langzaam maar zeker namen ze steeds meer van mijn leven over. De zoveelste burn-out waar ik me doorheen worstel nu, wijst me er opnieuw op: ik hoor er niet bij. Maar ‘waar hoor ik dan niet bij?’ hoor ik mijzelf nu vragen?

En het antwoord is net zo simpel als het pijnlijk is: mijzelf.

In een leven van me aan alle kanten probeerde aan te passen op zoveel gebieden, ben ik het hardst weggelopen voor de enige waar ik bij thuis zou kunnen komen: mijzelf. De enige die ik nooit echt mocht zijn en altijd zo hard naar op zoek was om te mogen zijn.

Ik ben opgegroeid met de boodschap van er niet mogen zijn, niet opvallen, anderen niet in opspraak of gevaar brengen, omdat dat is hoe zij moesten leven. Bescheidenheid is een mooie eigenschap, maar heeft een hoge prijs als er geen waardering tegenover staat.

Waar ligt de grens en wie bepaalt waar bescheiden zijn en jezelf wegcijferen nog ok is. En voor wie? 

Mijn leven lang heb ik gestreden om open te zijn en eerlijk over wie ik ben en waar ik voor sta. Maar het kostte me het liefste wat ik had en wilde, een band met de twee vrouwen waar ik uit voortkwam. En ondertussen raakte ik ook kwijt wat ik wilde zijn: mijzelf.

De laatste weken heb ik tijd genomen om te zoeken naar een weg terug, maar die is er niet. Dus zoek ik naar nieuwe wegen om te zijn, duik ik nog weer dieper in waar ik vandaan kom en deze documentaire gaat me hopelijk daar een stukje bij helpen. Om stukjes heling te vinden in waar anderen hun verhalen delen. Want dat is het enige wat ik, wat wij als mensen, kunnen blijven doen: onze verhalen delen. Het is het belangrijkste wat we hebben, het is alles wat we zijn. Alleen zo kunnen we stem zijn voor onszelf, maar ook voor hen die geen stem (meer) hebben of mochten hebben. 

Bij voorbaat dank ik alvast de makers en deelnemers voor hun moed, hun doorzettingsvermogen en hun eerlijkheid om ruimte te maken voor deze verhalen. Iedere dag komen er weer nieuwe oorlogsverhalen bij in de huidige wereld. Laat de stemmen uit het verleden ons helpen de komende generaties te helpen hun stem te vinden en hun geschiedenis die vandaag ontstaat te helen. En misschien ooit in de toekomst hebben genoeg generaties geleerd om vooral te praten en blijven praten en verhalen delen i.p.v naar wapens en dodelijke woorden te grijpen.

Soedah, genoeg!

#IndieHerdenking,#2024,#Oorlog,#trauma,#generaties,#transgenerationeel, #NederlandsIndië,#Indisch, #Indo

Indië-Herdenking 2023

Geplaatst op door Eric

Woorden komen langzaam op gang vandaag. Ze zijn met nooit genoeg en dat weten ze, dus hebben ze geen haast. Beelden, ja, die stromen in overvloed, net als gevoelens en allerlei soorten gedachten. Ik sluit mijn ogen en laat ze toe. Bekijk, voel, beleef ze allemaal. Ieder jaar weer, ieder jaar net even anders, dieper, nieuwer. Met meer begrip, (nog) meer compassie.

1940 – Ze was 28 toen ze zwanger werd van een Nederlandse soldaat. (Waarom realiseer ik me nu pas haar leeftijd?) Zelf niet erkende dochter van een Nederlandse koloniaal en een bijvrouw. Van haar vroege jaren weet ik niets. Haar leven begint voor mij bij het ontstaan van haar kind. De weinige verhalen die ze met me kan delen van daarvoor geven hints naar een grote strijd om haar naam. Als niet erkend kind van een koloniaal, had ze geen enkel recht op een naam. Maar om te trouwen had ze die wel nodig en dus moest ze om erkenning vragen. Een familieruzie ontstond en pas na lange strijd en veel leed rond haar en haar vier zussen, werd ze officieel erkend en kreeg haar naam. Twee jaar later was ze zwanger. Nog vier jaar later weduwe met een dochter van vier in een Jappenkamp. Weer vier jaar later moesten ze samen hun geboorteland ontvluchten vanwege de voortdurende, brute strijd tussen Nederlandse soldaten en om hun vrijheid strijdende Indonesiërs. De WO-II oorlog in Europa en Nederlands-Indië eindigde dan wel met de capitulatie van Japan in 1945, maar markeerde ook het begin van een bloedige strijd die 4 jaar zou duren, toen Indonesië op 17 augustus de onafhankelijkheid van het Nederlandse kolonialisme uitriep.
Mijn oma was 32. Haar dochter 4 en had toen al meer gezien en meegemaakt dan ze in haar leven zou kunnen verwerken.

Er is 1 foto waar ze met zijn drieën op staan. Een verstild moment van een jong gezin in een land in oorlog,
De jonge soldaat stierf een paar jaar later aan de Birma spoorlijn. Door uithongering, te zware arbeid en leefomstandigheden verzwakt, stierf hij op zijn 32e aan de Beri-beri in een houten kampement ver weg van familie en vaderland. Zijn jonge gezin had hij slechts enkele jaren af en aan kunnen zien.

De komst van mijn oma en moeder naar Nederland in 1948 is niet het einde van de ellende, een nieuw soort begon toen pas. Het soort wat draait om racisme en uitsluiting. Toch lukte het hen een nieuw leven op te bouwen, maar het verleden droegen zij mee. In stilte, in zwijgen onder stille tranen als ze dachten dat niemand keek. Het zwijgen wat juist alles voelbaar maakte en een gewicht bleek wat overal op drukte. Doorsijpelend in de kleinste, fijnste hoeken van de mazen van ons leven. Hoe geef je vorm en woorden aan wat niet benoemd kan worden, waar geen taal voor bestaat?

Woorden stromen traag vandaag, maar ze stromen. Zwijgend kneed en boetseer ik, zoekend naar een vorm die past, waar woorden kunnen ontstaan en verhalen zichtbaar gemaakt.

Eric Hage,
2023, Weesp

#NederlandsIndië,#kolonialisme,#herdenken,#IndiëHerdenking,#2023,#Jappenkamp,#erkenning

Een naam voor verdriet II – Bloesemkind

Geplaatst op door Eric


Bloesemkind/Bloesemouder

Op mijn eerdere stuk ‘Een naam voor verlies’, kwamen diep persoonlijke reacties, met even diepgevoelde vragen. Er is zoveel verdriet wat niemand ziet. Verlies van geliefden, verlies van mogelijkheden en kansen. Leegtes die niet vervuld raakten en wellicht nooit vervuld zullen raken, maar waar we namen voor zoeken. Woorden die uitdrukken wat dit verlies in ons betekend. Woorden die eer doen aan de vele lagen van rouw waar we doorheen moeten en meestentijds nooit meer van los komen. We zoeken woorden waarin we elkaar kunnen herkennen en erkennen in ons verdriet. Dat is wat taal kan en doet. Voor sommige dingen lijkt ze niet toereikend genoeg en toch verlangen we ernaar. Ik hou van taal en symboliek, dus ga ik in deze serie graag samen met jullie op zoek om juist die woorden te vinden. Ik hoop dat ze voor iemand van waarde zullen zijn.

Eerdere woorden kwamen uit andere talen en culturen. Wat mist is een ‘eigen’ woord. Eén passend binnen onze taal en cultuur en dus draaiden hart en hersens verder. Daar, midden in de nacht, diende een eerste woord zich aan. Helder, eervol, liefdevol en met passende symboliek geladen. Een naam voor de ouder die een (jong) kind verloor: Bloesemmoeder/Bloesemvader.

Waar de vlinder vluchtig hart en ziel van de nieuwe ouder kust en geraakt weer achterlaat, passen de woorden ‘Vlindermoeder’ en ‘Vlindervader’ het mooist bij verlies van een kind rond de geboorte en als baby. Dank aan de (mij onbekende) moeder die dit woord bedacht.

Het bracht mijn zoektocht op het spoor van de natuur en seizoenen. Welke symbolen, gezegdes, bestaan er al waar inspiratie uit te putten valt? ‘In de knop gebroken’, ‘in de bloei van het leven’, ‘uit het leven gerukt’. De gebroken lelie, een omgehakte boom. Het zijn allemaal symbolen van pijn, van breuk en dood. Maar is het niet juist het voorbije Léven wat gevierd, geëerd, herinnert wil worden? Is het niet juist daarin waar de waarde ligt?

Lente zet alles in bloei. De aarde ontwaakt en geeft zijn, in het donker van de koude winter voorbereidde, kleurigste en geurigste geschenken prijs. Bloesems geuren fris en blazen uitbundig kleurend onze dromen nieuw leven in. Symbool voor lente, groei en nieuw begin, staat Sakura, de Japanse kersenbloesem ook voor leven en dat we dit niet in de hand hebben. Niemand weet exact wanneer en hoe lang de bloesem bloeit.

Precies dat is waarom ik jong gestorven kinderen ‘Bloesemkinderen’ zou willen noemen en hun ouders ‘Bloesemouders’. Ouders wiens leven werd opgelicht door de frisse geuren en kleuren van kinderen die te snel weer weg waren. Bloesems die slechts kort mochten bloeien, maar ons leven met hun aanwezigheid rijker maakten.

De bloesem die ook als liefdevol symbool te dragen, vinden en delen is, als stille getuige en om elkaar in te herkennen.

Bloesemkind, #bloesemmoeder,#bloesemvader,#overlijden,#kind, #eennaamvoorverlies,#rouw,#vlinderkind,#vlindermoeder, #appelbloesem,#kersenbloesem,#sakura

Een naam voor verdriet I

Geplaatst op door Eric

Wie een partner verliest is weduwe of weduwnaar, wie beide ouders verliest is wees, maar wie een kind verliest heeft niets om zich aan vast te houden. Iedereen begrijpt het verlies wat achter dat ene woord ‘weduwe’ of ‘wees’ ligt, maar hoe communiceer je het verlies van een kind?
Hoe zwaar ook de deken van eenzaamheid die verdriet kan zijn, één woord van herkenning kan hem zomaar even oplichten. ‘O, jij óók!’ Of ‘O, dát draag je mee!’ Één woord, een naam, kan een directe band scheppen of juist opening creëren voor verbinding.

Liefde voor taal en mensen die dit verlies kennen, zetten mij op het spoor om op zoek te gaan naar precies zo’n woord en dit is wat ik vond:

Het modern Hebreeuws kent het woord שכול (shkhol), wat het overlijden van een kind in de familie betekend. De ouders zijn שכולים (shakulim). De familie is שכולה (shakula). Lid zijn van een ‘shakula’ familie betekend dat jouw ouders een kind hebben verloren. Van origine gaat het woord terug tot de bijbel, waar het ieder wezen dat kinderen verloor (specifiek werd een moeder beer genoemd), in het moderne Hebreeuws wordt het vooral gebruikt voor familie of ouders die hun kind in militaire dienst verloren.

Het Arabische woord ثَكْلَى (thakla) refereert aan een moeder die haar kind verliest.

Het Duitse ‘Verwaiste Eltern’, betekend letterlijk ‘verweesde ouders’ en Verwaiste Mutter/ Verwaister Vater oftewel ‘verweesde moeder of vader’.

Een bijzondere groep zijn de ouders die door de een-kind politiek in China hun enige kind (en vaak ook enige stamhouder en bron van inkomsten als ze ouder worden) verliezen: ‘Shidu’, 失独 letterlijk ‘verlies van het enige’. ‘Shidu fumu’ 失独父母 zijn ouders die hun enige kind verloren hebben.

Er is echter ook een Chinees gezegde wat spreekt over de omkering van de natuurlijke volgorde: de grijsharige zou niet de zwartharige moeten begraven.

Dit gezegde bracht Karla Holloway, Professor Engels aan Duke en zelf na het verlies van haar zoon op zoek naar een woord hiervoor, in 2006 op het spoor van het Sanskriet woord ‘Vilomah’. Het woord ‘Weduw’ is ook afkomstig uit het Sanskriet en betekend ‘leeg’, reden waarom Lady Bird Johnson zich verzette tegen deze term na het verlies van haar echtgenoot President Lyndon Johnson, want zij was ‘niet leeg, maar in rouw, ze had verdriet.’ Maar, zo schreef Holloway, zij had in ieder geval iets om zich tegen te verzetten.
Zo bracht haar zoektocht haar bij het Sanskriet woord Vilomah, wat betekend ‘tegen de natuurlijke volgorde’, net als de onnatuurlijke omkering waarin de grijsharige, de zwartharige begraaft. Hiermee had zij het woord gevonden wat voor haar alles in zich droeg wat het verlies van haar zoon voor haar was, maar vooral moest het zijn ‘a quiet word, like our grief, but clear in its claim’.

Sindsdien wordt dit woord door steeds meer ouders geadopteerd om hun verlies een naam te geven. Een stil woord, zoals hun verdriet, maar helder in waar het voor staat.

rouw,#vilomah,#kind

Rouw

Geplaatst op door Eric

Rouw kent vele gezichten, zo legde mijn psycholoog uit. Gek toch, hoe je bij anderen dat wel kunt zien en bij jezelf dan toch vast komt in het moeten voldoen aan verwachtingen en patronen. Rouw als verdriet, als huilen, als mensen vragen hoe het gaat volschieten en je tranen niet kunnen bedwingen. Dat is pas rouw, dat is pas verdriet, dan heb je duidelijk iets, iemand verloren.

Maar wat als rouw zich laat zien als depressie, als niet je bed uit kunnen komen, niemand willen zien, niets willen doen behalve Netflixen, lezen en slapen. Maar niet zomaar Netflixen of lezen, nee, je volledig verdiepen in leven na de dood. Wat gebeurt er met ons als we dood zijn. Dat is iets wat me altijd al bezighoud en interesseert, maar nu werd het bijna een obsessie. Drie weken lang kon ik nergens anders aan denken dan dat geheim moeten ontrafelen. Alles om een oncontroleerbare angst onder controle te krijgen. Want wat als je de nacht na de begrafenis van je vader ineens weer een nachtmerrie krijgt waarin hij over grenzen gaat en dat ook nu, na zijn dood, lijkt te kunnen blijven doen?

Een fysieke vader kun je ontwijken, op afstand van blijven, maar wat moet je met die vader in je hoofd, in je lijf, in dat hele systeem wat doordrongen is van veilig proberen te blijven van hem.
Ineens werd het noodzaak om hem daar onder ogen te komen. Daar waar ik hem al het grootste deel van mijn leven probeer weg te krijgen. Nu blijkt de grootste strijd, niet die met de fysieke, maar met de geïnternaliseerde vader. Degeen waar alle angst, die zich mijn leven lang al heeft vastgezet in mijn lijf, aan gekoppeld is. Hoe leg je aan mensen uit dat je overspoelt wordt door juist de nare herinneringen, de angsten, de mechanismen die je hebt leren toepassen om met juist die kant van hem om te kunnen gaan. Nee, hij was geen hufter, geen klootzak, niet iemand van grof geweld en brute kracht, drinken deed hij ook niet, hij was een gewone burgerlijke man. Maar wel iemand die emotionele en fysieke grenzen niet overzag waar het mij, zijn dochter, betrof. Hij gebruikte geen geweld, maar werkte zich in je emotionele leven om dichtbij genoeg te kunnen komen. Precies daar waar ik hem niet wilde. Als een groot kind wat emotionele veiligheid zocht en dat vertaalde in fysieke nabijheid.

Iedereen die hem kende, kende hem als een sympathieke man, altijd bereid om te helpen, altijd een goed woord voor de meeste mensen. Zo kende ik hem ook. Maar er was ook die andere kant. Dat grote emotionele kind, waar ik als kind niet veilig bij was.
En die tegenstrijdigheid is precies wat het zo ingewikkeld maakte. Hij was niet ‘gevaarlijk’, maar wel grensoverschrijdend en altijd de randjes opzoekend van wat (niet) kan. Je altijd op scherp houdend, altijd klaar om weg te komen, altijd balancerend tussen willen blijven houden van en omgaan met die sympathieke, behulpzame vader en wegblijven van die emotioneel te dichtbij komende grenzeloze ‘vader’. En zo vond ik mijzelf de laatste weken gevangen in een depressieve, obsessieve, allesoverheersende angst, om hoe hij die grenzen ook na zijn dood probeerde te overschrijden in mijn droomleven.
Alles is voorbijgekomen, ieder voorval, iedere overschrijding, van klein tot groot en iedere situatie daaromheen, de gevolgen en impact op de relaties met mijn moeder, broer en verdere familie daardoor. Alles, alles kwam voorbij in de weken vanaf het bericht van zijn aanstaande overlijden tot nu.

Vandaag geef ik mij over. Aan mijn verleden, aan alles wat nooit meer zal veranderen. Vandaag laat ik iedere angst en ieder oordeel los.
Hij is míjn vader. Dit hier is nog geen fractie van mijn leven met hem. En vanaf vandaag leg ik de oordelen van de wereld naast mij neer. Ik hoef hem niet meer te verdedigen, niet meer te beschermen. Ik hoef mijzelf niet meer te verdedigen, te beschermen. Zij kennen niet de diepte van de angst, de weerzin, ja, zelfs de haat die hij mij in mijn jonge en latere jaren heeft laten ervaren. Noch kennen zij de kracht van de liefde, de hoop, het verlangen van het kind dat ik was, naar gezien en in veiligheid en geborgenheid gehouden worden door hem, de vader. Ik schraap zelf nog maar net langs de randen van dit net verloren leven met hem, hoe zouden anderen die daar niet bij waren, beter kunnen weten hoe het was en wat had of zou moeten gebeuren?!

Rouw kent vele vormen. Uit eigen ervaring kan ik nu zeggen dat het niet altijd onverdeeld verdriet is, maar wel altijd de vorm die bij jouw leven en omstandigheid past. En in mijn geval was dat: overspoeld worden door alles wat níet goed was en een diep besef van nooit meer krijgen wat kleine mij zo graag had gewild. Ik leer mijzelf nieuw leven. Ik leer haar nieuw geborgen zijn en neem haar mee ons verdere leven in.

Mijn dank aan iedereen die heeft geholpen dit proces goed door te maken. Dank voor al jullie lieve berichtjes, ja, ik heb ze allemaal gelezen maar was even niet in staat ze te beantwoorden. Weet dat ieder woord van jullie heeft geholpen. Dankjulllie wel!
Wat is Facebook toch een mooi medium in dit soort dingen waar we elkaar kunnen vinden voor verbinding, zelfs als praten niet mogelijk is.
Liefs 😘

Illustratie: ‘Color the storms’ uit de serie De Droommaker

rouw,#depressie,#levennadedood,#verlies

Stilte

Geplaatst op door Eric

augustus 6, 2017

Stilte is meer dan de afwezigheid van woorden of geluid. Het is cocon, het is ruimte, leegte. Is soms gevangenis, dan weer bevrijding. Een jaar geleden starte ik met werken voor een nieuwe expositie die als thema “Stilte” had gekregen. Inmiddels had de expositie al volop bezig moeten zijn, en zou vandaag een bijzondere herdenkingsdag plaats hebben gevonden, maar het is nu leeg waar werk en ik hadden moeten zijn. De kunst van het weglaten, door het leven in praktijk gebracht.

De grote Stilte is voelbaar in alle delen van mijn leven, in sommige ben ik haar aan het doorbreken, in andere als voor het eerst aan het ontdekken. Het is nog nooit zo stil geweest in mij en iedere dag wordt het nog een beetje stiller. Tegelijkertijd vindt ik in die stilte een stem die er nooit eerder was. Dan gaat ineens mijn mond open in gezelschap of scheurt pen over papier en komen er dingen uit die ik nooit eerder heb kunnen en durven zeggen. Een openbaring voor mijzelf, een shock voor sommigen om mij heen.

De stilte als thema heeft mijn leven overgenomen en maakt zich voel- en zichtbaar in alles wat gebeurt. Ik luister, leer, heel, groei. Huil soms als zij zich voordoet als gemis. Maar bovenal geniet ik van al wat zij brengt en geef haar door in alles wat ik doe en, vooral nu, niet-doe. Soms zeggen woorden niet genoeg, soms moeten ze toch even gezegd, om daarna weer te verdwijnen en ruimte te maken voor wat werkelijk belangrijk is: meer Stilte. Ik denk met grote regelmaat over haar na, werk dagelijks met en aan haar. En dan doet ineens het zwijgen er weer toe.

FHHage
6 Augustus 2017
#Hiroshima, #Japanse vredesdag, #Herdenken

Gate, Gate, Para Gate, een nieuw begin

Geplaatst op door Eric

juni 29, 2017

De soms monotone, soms in snelheid wisselende belletjes op de afdeling hartbewaking doen me denken aan Boeddhistische monniken. In mijn hoofd zie ik ze rondlopen door de gangen en in lotushouding zitten in hun kamers, tussen de mantra’s door hun belletjes rinkelend. Het idee heeft iets geruststellends. Dat er voor iedereen die hier ligt een monnik rondloopt en een belletje rinkelt om zijn of haar staat van Zijn aan te geven.

Het was een volle dag die begon met kortsluiting die ik niet opgelost kreeg, waardoor ik zonder stroom in keuken en woon-werkkamer zat vanaf het ontbijt. Zonder stroom dan maar een bezoekje gebracht aan mijn favoriete kunstenaarswinkel, waar ik als troost wat fijn nieuw tekenmateriaal mocht uitzoeken van mijzelf om daarna door te gaan naar de studio. Daar wilde ik gaan werken aan een speciale versie van de Hartsoetra in het Tibetaans.
Tegelijkertijd nam de rest van mijn familie, 150 km verder, afscheid van de jongste zus van mijn vader, mijn ‘tantetje’. Paniekaanvallen op de snelweg, een snel overbelast lijf en onzekerheid over onverwachtte omleidingen door de staking en de hitte, zorgden ervoor dat ik er niet bij kon zijn. Daar waren 4 dagen van stress en paniek aan vooraf gegaan om het toch te willen proberen en te bedenken hoe dat zou kunnen. Uiteindelijk gaf mijn vader de doorslag en toestemming om niet te gaan, hij wist als geen ander wat het me zou kosten. Hij had gelijk. Dus bracht ik de hele zondag door in de studio, werkend aan iets wat ik mijn tante en familie mee kon geven bij het afscheid. Zo was ik er dan toch bij.

Gisteren was het dan zover. Om 12.15u stak ik de kaarsjes aan in mijn studio, zoals altijd voor ik aan het werk ga, pingelde mijn vredesbelletje een paar keer voor de Boeddha en ging aan het werk. Dit was wat ik kan en altijd doe in situaties waarin ik niet anders kan: mijn energie en liefde meegeven in een speciaal, bij het moment passend, werk.
Gisteren was dat de ‘Gate’ mantra. Een mantra die gaat over het bereiken van nirvana. ‘De andere kant.’ Een mooie intentie om mee te geven op haar reis.

Twee uur na de begrafenis kwamen de eerste berichtjes en foto’s via twee nichtjes binnen. Foto’s via haar dochter en een whatsapp-gesprek met de dochter van haar andere broer, die inmiddels weer onderweg waren naar hun huis.

Het werd een emotionele uitwisseling. Toen de berichtenstroom eindigde, draaide ik me om, om het werk af te maken en begon het heftig bonzen in mijn borstkas. Nou ben ik bekend met hyperventileren, reflux en allerlei andere randverschijnselen die lijken op hartproblemen, maar hier zat een klemmende pijn tussen mijn schouderbladen en misselijkheid bij die ik niet kende en ik was alleen op het terrein verder, dus voor de zekerheid toch maar even 112 gebeld. Deze vond het nodig de ambulance te sturen. ‘Niet schrikken, hij komt niet met gillende sirenes, ze komen gewoon rustig naar je toe rijden om je even na te kijken’, stelde de dame aan de telefoon me gerust. Een kleine onregelmatigheid en het niet kunnen vinden van een eerder gemaakt hartfilmpje noopte de ambulance arts me toch even mee te willen nemen voor een bloedonderzoek, wat binnen een bepaalde tijd moest, dus of ik maar mee wilde gaan. Tsja en daar loop je dan, met een stuk of 6 slangetjes gekoppeld aan de ambulancechauffeur die het kastje draagt waar jij aan vast zit, te zoeken naar de sleutels, die uiteraard nu NIET op de plek liggen waar je ze altijd laat, te bellen met je lieve buurvrouw: of haar man mijn hondje in de studio en mij later uit het ziekenhuis wil halen, want ik moet even mee voor een onderzoekje.

En zo lag ik dan ineens aan slangetjes en computerschermen gekoppeld, te luisteren naar de ‘monniken’ op zaal. Een ontnuchterende ommekeer in wat een dag van afscheid van mijn tante moest worden. Ik besluit nog even niemand te bellen, niet voor ik weet of er echt iets aan de hand is, dus na alle standaard vragen, bloedafname en nieuwe slangetjes, ditmaal gekoppeld aan twee grote beeldschermen vol cijfertjes, metertjes, bliepjes en belletjes, maak ik gebruik van de rust om even tot mijzelf te komen. Goddank voor moderne gadgets, zodat je op je telefoon ook opgeslagen artikeltjes kunt lezen. Ik kies voor het enige waar ik nu echt rustig van wordt: lezen over de Japanse kunst van Hokusai.

Na uiteindelijk 5 uur wachten, een flauwe maaltijd, maar wat is dat lekker als je trek hebt, en het overdenken van alle paniek van de laatste jaren en dagen, inclusief die in de ambulance (want nee, die houden geen rekening met angsten en snelwegen) en de lift en straks de terugreis, komt het verlossende woord: er is niets gevonden, u mag naar huis!

Langzaam komt het gevoel op dat het genoeg is, ik wil dit niet meer, zoveel paniek, zoveel angst, zoveel constante stress. Ik wil vrij zijn om te gaan en staan waar ik wil, ik wil mijn familie zien, met vriendinnen op stap gaan, tripjes ondernemen, Portugal ontdekken, Nepal, Japan zien, maar vooral en in de eerste plaats me veilig voelen in deze wereld waar ik nu al 52 jaar in leef en het overgrote deel daarvan heb moeten knokken tegen chaos en verwarring in mijn hoofd en een verleden wat zich niet zomaar weg liet zetten, maar in flashbacks en angsten steeds opnieuw de voorgrond eist. Dat verleden heb ik de moeilijkste dingen nu wel van onder ogen gezien, De grootste dingen zijn verwerkt en opgelost, de grote chaos van meervoudig zijn is ook weg, waarom blijft dan toch die angst zo hardnekkig volhouden?

Omdat ik nog niet geleerd heb daadwerkelijk te ontspannen, te rusten in een besef van veilig zijn, mijn brein is al mijn hele leven ingesteld op gevaar en daar houdt hij zich het merendeel van de tijd mee bezig, wat ik hem ook verder te doen geef. Maar ik ben er klaar mee, ik wil nu eindelijk echt leven, daarbuiten, tussen de mensen, mijn familie, nieuwe vrienden. Maar hoe leer je veilig zijn, als je niet eens weet hoe dat echt voelt?

Dat is de uitdaging die nu voor me ligt. Mijn nichtjes zijn een familie-reunie in oktober aan het plannen en ik wil daarbij zijn. Het volgende grote familiegebeuren wil ik meemaken, zonder angst, in vol vertrouwen. Hoe dat moet weet ik nog niet, maar daar ga ik nu naar op zoek.
Ondertussen werk ik verder aan de grote ‘Gate’ mantra, de essentie van de Hartsoetra. Het wordt een afscheid van mijn tante en misschien wel een nieuw begin voor allebei:

Gate, Gate, Paragate, Para Sam gate Bodhisvaha.
Bodhi Svaha

“Gone, Gone, Gone beyond Gone utterly beyond
Oh, what an awakening!

Dag lief tantetje, dankjewel dat je mijn lieve tante wilde zijn